1072 хувьцаа бол төрөөс иргэдэд өгч байгаа халамж, бэлэг, улс төрчдийн буян биш.
Хувьцаа бол эд хөрөнгийн эрх агуулсан өмч. Өмчийн эрх гэдэг нь өмчлөгчийн хуульд заасан эрх юм.
Монгол Улсын Иргэний хуулийн үзэл баримтлалаар өмчлөгч нь өөрийн өмчийг эзэмших, ашиглах, захиран зарцуулах эрхтэй.
Тэгвэл нэг асуулт байна:
Иргэд хувьцааныхаа өмчлөгч мөн юм бол яагаад олон жилийн турш өмчлөгчийн эрхээ бүрэн хэрэгжүүлж чадаагүй вэ?
Хувьцааг нь эзэмшүүлчихээд, захиран зарцуулах боломжийг нь хязгаарлачихаад, үр өгөөжийг нь хүртэх эрхийг нь улс төрийн шийдвэрээр зохицуулчихаад, дараа нь хэдэн төгрөгийн ногдол ашиг өгснөө “Төр ард түмэндээ баялаг өглөө” гэж тайлбарлаж болохгүй.
Энэ бол төрийн буян биш. Өмчлөгчийнх нь хууль ёсны эрхийг хэрэгжүүлж байгаа асуудал.
Хамгийн чухал нь хувьцаа эзэмшигч иргэн нас барсан тохиолдолд түүний эд хөрөнгийн эрх өв залгамжлалын асуудалтай холбогдоно. Тиймээс өмчөө бодитоор ашиглаж, үр өгөөжийг нь хүртэж амжилгүй нас барсан иргэдийн тухайд:
-Тэдний хувьцааны эрхийг хэрхэн тооцсон бэ?
-Хүртэх ёстой байсан үр өгөөжийг нь хэрхэн шийдвэрлэх вэ?
-Өвлөгчдөд нь ямар эрх шилжих вэ?
-Энэ бүхнийг ямар хууль, ямар журмаар баталгаажуулсан бэ?
Эдгээрт улс төрийн тайлбар биш, хууль зүйн тодорхой хариулт хэрэгтэй.
Хэрэв “Эрдэнэс Тавантолгой” ард түмний өмч юм бол иргэнээ зүгээр л ногдол ашиг авдаг хүн биш, хувьцааныхаа эрхийг бүрэн хэрэгжүүлдэг ЖИНХЭНЭ ӨМЧЛӨГЧ болго!
Өмчлөгчийн эрхийг төрийн шийдвэрээр орлуулдаг биш, хууль ёсны өмчлөгчийн эрхийг төр хамгаалдаг байх ёстой.
Бид “төр бидэнд хэдийг өгөх вэ?” гэж асуух ёсгүй. “Бидний өмчийн эрхийг хэзээ бүрэн хэрэгжүүлэх вэ?” гэж асуух ёстой. Энэ бол халамжийн асуудал биш.
ЭНЭ БОЛ ӨМЧЛӨХ ЭРХИЙН АСУУДАЛ.
Энд нэг чухал зүйл бий:
Төр хувьцааг хүчээр хорьсон учраас бүх алдсан өгөөжийг нөхөн төлөх ёстой гэж шууд хууль зүйн дүгнэлт хийхээс зайлсхийх нь зөв. Харин “ямар эрх хязгаарлагдсан, ямар хуульд үндэслэсэн, нас барсан өмчлөгчийн эрх ба өвлөгчийн эрхийг хэрхэн шийдвэрлэсэн бэ?” гэж шаардвал хууль зүйн хувьд илүү бат бөх байр суурь болно.
Монгол Улсын Зөвлөх Инженер Д.Дамчаа
